vulkanen-info
IETS MEER OVER EYJAFJALLAJÖKULL
Eyjafjallajökull is één van de IJslandse ijskappen en een restant van de laatste Grote IJstijd.
Onder het ijs ligt een 800.000 jaar oude vulkaan die beschreven staat als de oudste actieve stratovulkaan van het eiland. Onder het topijs van de Eyjafjallajökull (de naam bestaat uit drie delen: eyja = eiland, fjall = gebergte, jökull = gletsjer) ligt een krater waarvan de hoogste rand ca 1660m boven het zeeoppervlak uitsteekt. De horizontale afstand tussen de top en de oceaan bedraagt slechts enkele km. Hierdoor banen verschillende gletsjertongen een steile en spectaculaire weg naar beneden.
De oppervlakte van de ijskap meet 75 km². De dikte van de ijskap varieert tussen 50 en 200m; de ijsdikte in de vulkaankrater bedraagt ca 250m. Eén van de meest spectaculaire gletsjertongen die van de kratertop afdaalt is Gigjökull (lett. de kratergletsjer). De ijstong stuikt meer dan 1000m, op sommige plaatsen loodrecht, naar beneden in het dal van Þorsmörk aan de noordwestelijke voet van het gletsjermassief.
We kunnen de Eyjafjallajökull samenvatten als een mooie, symmetrisch opgebouwde ijsvulkaan die hoog boven het omliggende landschap uit torent en van op grote afstand zichtbaar is.
De Eyjafjallajökull is als vulkaan minder actief dan andere IJslandse vulkanen; de laatste eruptie dateert van 1821-23.
WAAROM IS IJSLAND VULKANISCH?
HOEVEEL VULKANEN ZIJN ER OP IJSLAND?
WAAROM WAS ER EEN VLOEDGOLF BIJ HET BEGIN VAN DE ERUPTIE?
HOE WORDT DE ERUPTIE GECONTROLEERD?
HOE WORDEN ERUPTIES VOORSPELD?
WAAROM IS IJSLAND EEN VULKANISCH PARADIJS?
WAAROM IS IJSLAND VULKANISCH?
Op de bodem van de Atlantische Oceaan loopt een immense bergketen die zich uitstrekt van het noordpool- tot het zuidpoolgebied. Deze onderzeese bergketen noemt de Mid-Atlantische Rug en het is een plaats waar vloeibaar gesteente uit het binnenste van de aarde opwelt. Het is tevens de scheidingslijn van twee belangrijke continentale platen: de Amerikaanse en de Euraziatische plaat.
IJsland ligt pal op de Mid-Atlantische Rug en deelt het eiland in twee waardoor de oost- en de westkant gemiddeld 2 cm per jaar uit elkaar drijven. Onder IJsland bevindt zich een 'hot-spot', een plek waar magma van op grote diepte opstijgt. Boven een hot-spot is de aardkorst dun. In IJsland is deze slechts enkele km dik terwijl op andere plaatsen in Europa de aardkorst een dikte van 40 à 60 km bereikt. De tectonische beweging tussen de verschillende aardplaten en de druk van de opwellende magma laten de dunne aardkorst breken en scheuren. Magma vult de scheuren en wanneer het vloeibaar gesteente het aardoppervlak bereikt krijgen we een vulkanische eruptie.
HOEVEEL VULKANEN ZIJN ER OP IJSLAND?
IJsland bestaat uit een vulkanische sokkel die uit de bodem van de oceaan omhoog is gestuwd. De laatste 10.000 jaar spits de vulkanische activiteit op IJsland zich toe op twee gebieden. Het eerste gebied strekt zich uit van het schiereiland Reykjanes tot de noordelijk gelegen Langjökull-ijskap. Het tweede actieve gebied loopt van de Westman-eilanden via de Vatnajökull-ijskap naar het noordoostelijk gelegen Melrakkaslétta-schiereiland.
Kleinere actieve regio zijn het Snæfellsnes-scheireiland en de Öræfajökull, de meest zuidelijk gelegen punt van de Vatnajökull-ijskap en tevens het hoogste punt van IJsland.
In de vermelde actieve regio liggen een 30-tal vulkanische systemen die we kunnen onderverdelen in stratovulkanen, centrale vulkanen en spleeterupties of kraterrijen.
WAAROM WAS ER EEN VLOEDGOLF BIJ HET BEGIN VAN DE ERUPTIE?
Een aantal actieve vulkanen op IJsland liggen onder een gletsjer en ze worden bedekt met een soms honderden meters dikke ijslaag. Bij vulkaanactiviteit doet de geproduceerde hitte onder de ijskap veel ijs smelten. Het smeltwater verzamelt zich in kommen die na verloop van tijd overlopen. Op dat moment komen jökullhlaups (lett. vloedgolven) van onder de ijskap vandaan die het omliggende landschap vlak schuren.
De eerste dagen van de subglaciale eruptie onder Eyjafjallajökull kwamen er verschillende vloedgolven. De grootste kwam helemaal in het begin van de eruptie en had een debiet dat varieerde tussen de 2000 en 3000 m³/seconde. Na enige tijd vloeide de lava nog slechts uit één kraterpijp hetgeen het risico op verdere grote jökullhlaups liet dalen.
Het debiet van de rivieren aan de voet van actieve vulkanen onder ijskappen wordt permanent gemeten en in een centrum in Reykjavik in realtime gecontroleerd.
Bij deze Eyjafjallajökull-uitbarsting worden er geen grote jökullhlaups meer verwacht; tenzij het eruptie-patroon wijzigt en er opnieuw lava uit meerdere kratermonden zou gaan vloeien.
HOE WORDT DE ERUPTIE GECONTROLEERD?
Het IJslands Meteo Office (IMO) meet de bewegingen in het aardoppervlak, de weersveranderingen en de temperatuur van het rivierwater afkomstig van de Eyjafjallajökull. Deze metingen worden gekoppeld aan de wetenschappelijke observaties van het IJslands Vulkanologisch Instituut. Samen controleren ze de evolutie van de eruptie en of er gevaar dreigt voor jökullhlaups. Bij gevaar worden alarmsignalen uitgestuurd naar de lokale authoriteiten waaronder de politie, de IJslandse Civiele Bescherming en het reddingsteam. Op hun beurt informeren ze de bewoners van het gebied.
De IMO-radarinstallatie op de meest zuidwestelijke punt van IJsland meet de hoogte van de Eyjafjalla-aspluim. Op basis van deze metingen worden zowel de hoeveel heid als de spreiding van de asuitstoot berekend. Een meteoroloog is 24/24 en 7/7 aanwezig op het IMO, een seismoloog en een hydroloog zijn standby.
Het IMO werkt nauw samen met de IJslandse Universiteit en met het Engels Meteo Office waar het VAAC (Vulcanic Ash Advisory Centre) in ondergebracht. De VAAC bezorgt de informatie over de asstroming in de Europees luchtruim aan Eurocontrol.
HOE WORDEN ERUPTIES VOORSPELD?
De metingen en voorspellingen van seismische en vulkanische activiteit in IJsland gebeuren door middel van een nationaal verspreid digitaal netwerk van seismografische stations en kleine GPS installaties. De stations staan opgesteld in de vulkanisch actieve gebieden en sturen permanent data door naar het IMO-kantoor in Reykjavik.
Subglaciale erupties gaan meestal gepaard met jökullhlaups. Kleine digitale stations, vaak op bruggen gemonteerd, sturen op hun beurt de metingen ivm het waterdebiet en de watertemperatuur door aan het IMO.
WAAROM IS IJSLAND EEN VULKANISCH PARADIJS?
Ieder continent heeft zijn eigen vulkaantypes. We vinden op IJsland zo goed als alle types die op onze planeet voorkomen. Ieder type vulkaan heeft een andere samenstelling waardoor niet enkel het uitzicht maar ook de plantengroei en het vogelleven een eigen leven gaan leiden. Door het gebrek aan pollutie en de weidsheid van het landschap kunnen we de verschillende types vulkaanlandschappen gemakkelijk observeren en fotograferen.
Lijst met de vulkanische erupties vanaf het begin van de 20ste eeuw.
2010 Eyjafjallajökull
2010 Fimmvöðuhals
2004 Grímsvötn
2000 Hekla
1998 Grímsvötn
1996 Gjálp
1991 Hekla
1984 Krafla
1983 Grímsvötn
1981 Krafla 2 erupties
1981 Hekla
1980 Hekla
1980 Krafla 3 erupties
1977 Krafla 2 erupties
1975 Krafla
1973 submarine eruptie 5 km ten zuiden van Landeyjar
1973 Heimaey
1970 Hekla
1963-1967 Surtsey
1961 Askja
1947 Hekla
1938 Grímsvötn
1934 Grímsvötn
1933 Grímsvötn
1929 Askja
1927 Askja
1926 ten noordoosten van het eilandje Eldey
1924 Askja
1923 Askja
1922 Askja 2 erupties
1922 Grímsvötn
1921 Askja
1918 Katla
1913 Hekla
1910 Þórðarhyrna
1903 Þórðarhyrna
1902 Grímsvötn
